|
Hvernig stofna ég rekstrarfélag ?
Til að stofna félög í atvinnurekstri þarf að leita til firmaskrár hjá sýslumanni varðandi stofnun einstaklingsfyrirtækja eða sameignarfélaga, hlutafélagaskrár vegna stofnunar hlutafélaga eða einkahlutafélaga og samvinnufélagaskrár vegna stofnunar samvinnufélaga. Auk þess að fara þannig til viðkomandi félagaskrár þarf að fá kennitölu hjá Hagstofu Íslands og síðan virðisaukaskattsnúmer hjá viðkomandi skattstjóra. Sérstök leyfi getur þurft til atvinnurekstrarins þó ekki lengur verslunarleyfi en verslun tengist nú skráðum fyrirtækjum og skal skrá hana td í firmaskrá eða hlutafélagaskrá.
Atvinnurekstur má stunda í ýmsu formi.
Meða valkosta er að stunda atvinnurekstur í eigin kennitölu. Firma einstaks manns á samkvæmt firmalögum að vera fullt nafn hans en skammstafa má skírnarnafn.
Einnig er hugsanlegt að skrá hjá sýslumönnum einstaklingsfyrirtæki og fá þá sérstakst nafn og kennitölu á fyrirtækið. Að aflokinni skáningu hjá sýslumanni er farið með skráninguna og fengið kennitala hjá Hagstofunni.
Einn aðili minnst getur stofnað einkahlutafélag og verið hluthafi alls hlutafjár. Í þeim tilvikum yrði einn aðalmaður í stjórn og þarf þá ekki að halda stjórnarfundi eða hluthafafundi. Ekki er skylt að skipa framkvæmdastjóra í einkahlutafélögum. Lámarkshlutafé er kr 500.000,- og þarf það að vera greitt inn við stofnun félagsins. Hlutabréf eru ekki gefin út í einkahlutafélögum heldur vottorð úr hlutaskrá um eignaraðíld og jafnvel hlutaskírteini.
Strangari kröfur eru í ýmsum efnum gerðar til hlutafélaga en einkahlutafélaga.
Lámarkshlutafé í hlutafélögum er 4 millj. kr og skal gefa út hlutabréf . Stofnendur skulu vera minnst tveir, minnst einn framkvæmdastjóri í hverju félagi og minnst þrír menn í stjórn. Ábyrgð einstakra hluthafa takmarkast við hlutafé þeirrra.
Samvinnufélög eru skráð hjá samvinnufélagaskrá sem Hagstofan rekur á samastað og fyrirtækjaskrá. Stofnendur skulu vera minnst fimmtán. Ábyrgð félagsaðildar takmarkast við greiðslu aðilargjalds og eignaraðild að sjóðum félagsins.
Fyrirtækjasvið Hagstofunnar hefur umsjón með fyrirtækjaskrá en í hana eru skráð öll fyrirtæki og stofnanir svo og félagasamtök sem fengið hafa kennitölu hjá Hagstofunni, alls um 35.000 aðilar. Undir fyrirtækjasvið heyrir einnig hlutafélagaskrá. Hún inniheldur öll einkahlutafélög og hlutafélög sem til eru skráð á Íslandi. Upplýsingar um samvinnufélög og sjálfseignarstofnanir í atvinnurekstri eru einnig til staðar. Nýskráning hlutafélaga, einkahlutafélaga, sjálfseignarstofnana í atvinnurekstri og samvinnufélaga fer fram hjá Hagstofunni, fyrirtækjasviði..
Fyrirtækjaskrá er að Lindargötu 9 í Reykjavík og er opin frá 8.30 - 16.00 , símanúmerið er 563 7070 og bréfasími 562 7230
Heimasíða www.hagstofa.is svo valið deildir og þjónusta.
Á heimasíðunni eru mjög greinargóðar upplýsingar, sýnishorn af samþykktum , og ýmsum tilkynningum til fyrirtækjaskrár. Einnig lög og reglugerðir sem eiga við fyrirtæki.
Heildarkostnaður við skráningu fyrirtækis hjá fyrirtækjaskrá er td við skráningu einkahlutafélags um kr. 85.000,-.
Til að stofna félög í atvinnurekstri þarf samkvæmt framansögðu að leita til firmaskrár hjá sýslumanni varðandi stofnun einstaklingsfyrirtækja eða sameignarfélaga, hlutafélagaskrár vegna stofnunar hlutafélaga eða einkahlutafélaga og samvinnufélagaskrár vegna stofnunar samvinnufélaga. Auk þess að fara þannig til viðkomandi félagaskrár þarf að fá kennitölu hjá Hagstofu Íslands og síðan virðisaukaskattsnúmer hjá viðkomandi skattstjóra. Sérstök leyfi getur þurft til atvinnurekstrarins þó ekki lengur verslunarleyfi en verslun tengist nú skráðum fyrirtækjum og skal skrá hana td í firmaskrá eða hlutafélagaskrá.
Fyrirtækjasalar , lögmenn, endurskoðendur og aðrir sérfræðingar aðstoða við stofnun félaga.
Hver er ástæðan fyrir því að þú ættir að kaupa fyrirtæki en ekki setja á stofn ?
Hafir þú áhuga á að fara út í rekstur hefur þú almennt um tvo valkosti að ræða .
1.) Stofna fyrirtækið frá grunni kaupa búnað, tæki , innréttingar, afla sambanda, og slíkt. Oft fer í þetta ferli margir mánuðir án tekna og óvíst um árangur. Biðtíminn eftir tekjum er erviður.
2. Hinn möguleikinn er að kaupa fyriræki í rekstri , sem er auðveldara, sérstaklega fyrir óvana, tekjurnar eru nokkuð vissar, oft er búið að aðlaga vöurvalið að markaðinum, búið er að afla sambanda og búið er að setja fyrirtækið upp og daginn eftir að þú tekur við eru tekjur að koma inní kassann. Vildi núverandi fyrirtæki stækka er almennt auðveldast og ódýrast að kaupa viðbótina
Lykilhugtök í rekstri smærri fyrirtækja!
Velta /vörusala : í ársreikningum eru þær tilgreindar án vsk.
Vörunotkun/ kostnaðarverðseldravara/vörukaup innkaupsverð þeirra vara sem seldar voru.
Framlegð: er mismunur á sölunni og vörukaupum þe þeim vörum sem þú þurftir að kaupa til að selja aftur , er í raun hvað kemur út úr sölunni.
Fastur kostnaður :er td húsaleiga þe kostnaður sem þarf að greiða þó enginn starfsemi er.
Laun: mikilvægt er að sjá hvað fyrirtækið hefur greitt eiganda sínum í laun.
Hagnaður: oft þarf að skoða hagnað með hliðsjón af öðrum þáttum í rekstrinum. Fjölskyldu fyrirtæki hafa flest að meigin markmiði að greiða eiganda sínum góð laun og skaffa honum starf sem hann sættir sig við, þe ekki að skila stór hagnaði.
Ath: Varast ber hugtök og kennitölur sem verðbréfamarkaðurinn notar þegar smærri fyrirtæki eru skoðuð.
Meira um hugtök og kennitölur sem þó eiga ekki vel við lítil fyrirtæki: [meira]
Kennitölur úr rekstri fyrirtækja.
Fjárbinding eða veltuhraði
Fjárbinding í birgðum = Birgðir / Rekstrartekjur
Fjárbinding í birgðum (dagar) = Fjárbinding í birgðum (%) x 365
Fjárbinding í viðskiptakröfum (%) = Viðskiptakröfur / Rekstrartekjur
Fjárbinding í viðskiptakröfum ( dagar) = Fjárbinding í viðskiptakröfum (%) x 365
Veltuhraði fastra fjármuna = Rekstrartekjur / Fastir fjármunir
Veltuhraði eigna = Rekstrartekjur / Eignir
Arðsemi
Hagnaðarhlutfall (ROS) = Hagnaður eftir skatta / Rekstrartekjur
Hagnaðarhlutfalli segir okkur hve arðsamur rekurinn er, ef arðsemin er lág er álagningin of lág eða rekstrarkostnaður og hár.
Hagnaðarhlutfall rekstrar = Hagnaður fyrir fjármagnskostnað og skatta ( EBIT ) / Rekstrartekjur =
Arðsemi fjárfestinga ( ROTA - Return on total asset) = Hagnaður eftir skatta / Eignir alls
Arðsemi eiginfjár ( ROE - Return on equity ) = Hagnaður efir skatta / Eigið fé
Arðsemi eiginfjár ( ROE) og arðsemi eigna (ROTA) eru saman góðir mælikvarðar á arðsemi fjárfestingarinnar. Arðsemi eigna (ROTA) greinir heildarskilvirkni rekstrarinns en arðsemi eiginfjár (ROE) greinir hversu vel þessi skilvirkni skilar sér til hlutafjáreiganda . Hátt ROE hlutfall greinir frá góðum rekstri. Arðsemi eigna (ROTA) greinir möguleika fyrirtækisins til að gefa hátt ROE hlutfall. Mikilvægt er að fjárfestingar sem ráðist er í skili sér í bættri rekstrarafkomu fyrirtækja. Með því að reikna arðsemi eiginfjár er verið að meta hvort fjármagnið er betur sett í fjárfestingunni eða á td. bankabók.
Arður af hlutafé (EPS) = Hagnaður eftir skatta / Hlutafé
Fjárhagslegur styrkur
Eiginfjárhlutfall segir hvernig fyrirtækið er fjármagnað. Ef eiginfjárhlutfallið er td. 40% þá er hlutfall skulda 60%.
Eiginfjárhlutfall = Eigið fé / Skuldir og eigið fé
Kennitölur hlutabréfa
Verður að skoða í samhengi við aðrar kennitöur fyrirtækisins, við kennitölur sambærilegrafyrirtækja og einnig oft nauðsynlegt að skoða í nokkur ár aftur í tímann.
A/V hlutfall = Arður / gengi
Dæmi: Ef fyrirtæki greiðir hluthöfum 10% í arð þá ekki hægt að tala um að hluthafinn fái 10% vexti á hlutafjáreign sinni, nema gengi hlutabréfanna sé 1. Arðgreiðslur miðast alltaf við nafnverð hlutabréfa, ef gengi hlutabréfa er 4 og arðgreiðslan er 10%, þá er aðsemi eða vaxtatekjur hlutafjáreignarinnar 2,5 %. Hátt A/V hlutfall greinir að arðgreiðslur séu háar eða að verð sé lágt.
Innra virði= Eigið fé / hlutafé
Kennitalan sýnir hvers virði hlutabréfin er í raun samkvæmt efnahagsreikningi félagsins. Oft er þessi tala mjög ónákvæm því eignir hlutafélaga eru ekki bókfærðar á markaðsverði dag frá degi. Ef hægt væri að meta allar eignir félagsin þe efnislegar og óefnislegar svo sem viðkipavild til verðs væri martsverð eignanna það sama og markaðsverð hlutabréfanna. Innra virði er oft borið saman við markaðsverðmæti hlutabréfanna til að meta verðlagningu þeirra miðað við eigiðfé fyrirtækisins.
V/I hlutfall, einnig oft tilgreint sem Q hlutfall = Gengi / Innra virði = Markaðsverð / Eigið fé = Hlutafé x Gengi / Eigið fé
Ef V/I hlutfall er lægra en einn er markaðsverð fyrirtækisins lægra en eigið fé þess. Markaðurinn metur þá fyrirtækið undir bókhaldslegu verðmæti þess. Ef V/I hlutfall er hærra en einn er markaðsverð fyrirtækisins hærra en sem nemur eigin fé þess. Markaðurinn er þá að meta verðmæti fyrirtækisins hærra en sem nemur bókhaldslegu verðmæti.
V/H hlutfall ( mjög mikið notuð kennitala ) = Markaðsverð / Hagnaður = Hlutafé * gengi / Hagnaður
V/H gildi greinir hve markaðsvirðið jafngildi margföldum hagnaði félagsins, oftast síðasta árs. Stundum er talað um vænt VH hlutfall þá er notað sem hagnaður áætlaður hagnaður næstu ára. Hátt V/H hlutfall helgast annað hvort af háu markaðsverði, litlum hagnaði eða að núverandi arðsemi eigi lítið sameiginlegt við arðsemi síðar. Önnur stærð kennitölunnar (teljarinn) er markaðsvirði sem lýsir væntingum fjárfestis til framtíðararðsemi félagsins en hin stærðin (nefnarinn) er afkoma félagsins yfir tólf mánaða tímabil. Það eru því ekki sömu forsendur sem liggja að baki stærðunum. Til að gera þær sambærilegri er í stað sögulegrar afkomu síðastliðins reikningsárs notast við væntingar um afkomu.
Seljanleiki = Velta hlutabréfa / Markaðsverð = Velta hlutabréfa / Hlutafé * gengi
Tveir mælikvarðar eru á seljanleika hlutabréf ananr er velta bréfanna á markaði og hinn er fjöldi viðskipta með bréf í viðkomandi félagi.
EBITDA er ensk skammstöfun á Earnings Before Interest Taxes Depreciation and Amortization. Eða á okkar góða tungumáli hagnaður fyrir fjármagnsliði, skatta og afskriftir.
EBITDA greinir hvað reksturinn skilar frá sér þe fjármunamyndum rekstrarinns.
Gagnlegt er að skoða þetta í tengslum við markaðverðmætið og þá er gjarnan notuð kennitalan EV/EBITDA. EV er þýðir Enterprise value, sem eða á íslensku virði starfseminnar oft kallað heildarvirði. Heildarvirði fyrirtækis er oftast greint sem langtíma fjármögnun þess, sem er markaðsvirði hlutafjár auk langtíma skulda.
Hugmyndafræðin á bakvið heildarvirði EV er sú að arðsemi fjárfestinga sé óháð fjármögnun þeirra. Með öðrum orðum, að fjárfesting skili ákveðnu væntu sjóðstreymi í framtíðinni sem kröfuhafar geta skipt á milli sín. Skuldir fyrirtækis eru yfirleitt þekktar og ef hægt er að meta heildarvirðið þá er hægt að draga langtímaskuldirnar frá því (en skuldunautar hafa forgang á hluthafa um verðmæti fyritækja). Það sem eftir stendur er þá verðmæti hlutafjárins (hlutafé er afgangskrafa).
EBITDA getur verið villandi. Sérstaklega þegar fyrirtæki þurfa að festa mikið fjármagn í veltufjármunum.Þetta á við t.d hjá fyrirtækjum sem eru í örum vexti. Hlutfall veltufjármuna af veltu sem oft er nokkuð fast , getur verið breytilegt td hjá verslunarfyrirtæki þegar opnuð er ný verslun. Fyrirtækin verða þá að fjármagna aukna veltu með t.d. auknum birgðum, viðskiptakröfum og svo slíkuk. EBITDA eins og bent var á hér að ofan tekur ekki tillit til slíkrar fjárbindingar.
Hafa ber í huga að kennitölur úr rekstri eru engin stóri sannleikur, heldur geta verið gagnlegar stærðir við mat á verðmæti stærri fyrirtækja, eða mat á greiðsluhæfi fyrirtækja.
Ofangreindar upplýsingar eru samantekt úr ýmsum fræðibókum, greinum og reynslu.
Hvernig greiði ég fyrir fyrirtækið ?
Það er samningsatriði og er ekki til nein formúla í því. Vanalega eitthvert hlutfall út við samning og mismunur á vel tryggðu skuldabréfi til nokkra ára og fer lengd skuldabréfanna eftir upphæð bréf og greiðslugetu fyrirtækisins.
Oftast er um að ræða fasteignatryggð skuldabréf en í nokkrum tilfellum sjálfsskuldarábyrgð 2 traustra aðila. Veð í fyrirtækinu sjálfu eru afar sjaldgæf og þá oftast sem viðbótar veð á litlu hlutfalli kaupverð.
Hægt er einnig að bjóða eitthvað uppí fyrirtækið td sumarbústað, íbúð og slíkt.
Ekki er óalgengt að sjá að kaupendur taki lífeyrirsjóðslán til fyrirtækjakaupa. Einnig er algent að allt fjármagnið komi frá viðskipabanka viðkomandi kaupanda enda líklegt að hægt sé að fá betri kjör í eigin bankastofnun.
Mikilvægt er að ana ekki að neinu heldur stilla upp tilboði sem líklegt er að viðkomandi ráði við með hliðsjón af þeim tekjum sem koma frá rekstrinum sem verið er að kaupa.
Hvernig veit ég að reksturinn er eins og mér er sagt ?
Í öllum tilfellum færð þú að sjá fyrirliggjandi rekstrartölur, kassastrimla, innkaupanótur, vsk skýrslur, ársreikninga og slíkt.
Þó er það þannig að sumir vilja sjá tilboð og að aðilar séu að ná saman um verð áður en bókhaldið er opnað. Þegar þannig háttar er gert kauptilboð með fyrirvara um að kynntar rekstrartölur standist nánari skoðun. Nái aðilar saman er svo allt bókhaldið sýnt.
Hafa ber í huga að við eigandaskifti á fyrirtækjum kemur oft smá tímabundið bakslag í vörusöluna. Ástæðan er sú að viðkomandi eigandi á nokkur persónuleg viðskipti sem ekki halda áfram eða hægist á þeim og vaninn er að eftir nokkra mánuði nær vörusalan jafnvægi á ný.
Þú sem kaupandi sérð fljótt hvort fyrirtækið er vel rekið eða ekki , oftast ber fyrirtækið það með sér og á þessu litla landi er líklegt að þú getir fengið upplýsingar baka til um hvernig gengur.
Þó verður að gæta varkárni við könnun.
Hvernig eru verð á fyrirtækinu fundið ?
Algengasta aðferð við verðmat á fyrirtækjum er svokölluð markaðaðferð, hún fellst í því að meta sölumöguleika rekstrarinns, út frá nafni, aldri, staðsetningu, búnaði, tækjum, rekstrartölum, út frá því er fundið hæfileg verð sem sett er á fyrirtækið.
Mismunandi er eftir um hverskonar fyrirtæki er að ræða hvaða liðir hafa mest áhrif, td: í heildsölu er oft verið að horfa á framlegð, í framleiðslufyrirtækjum tækjabúnaður og slíkt.
Raunhæfasta aðferð við mat á fyrirtæki er svokölluð umframtekjuaðferð. Hún er þannig að arðsemin er lykilþáttur þe arðsemin sem er umfram eðlilegan hagnað af eigin fé, svo margfaldað upp. Síðan eru eignir skoðaðar og metnar á sannvirði og þessir hlutir lagðir saman og út kemur verðmæti fyrirtækisins sem nær undantekningarlaust er hærri en markaðsverð. Vandamálið er þessi lenska að reka fyrirtæki á núlli eða tapi.
Munið að kennitölur og hugtök við verðmat á stórum fyrirtækjum á verðbréfamarkaði eiga ekki við hér og eru hreinlega varasamar í samanburði.
|
